De Pallert 30, Schoonebeek

Meer informatie over het rijksmonument gelegen op het adres De Pallert 30, Schoonebeek

Reden van het zijn van een rijksmonument

Inleiding

STANGENPOMP of JAKNIKKER type 730 AE met ondergronds STANGENSYSTEEM en PUT, gesitueerd aan De Pallert in het centrum van Schoonebeek. De jaknikker is een stalen oliepompwerktuig dat wordt gekenmerkt door de knikkende beweging van een balanssegment of "paardenkop". Met de pomp werd vanaf een diepte van circa 800 m aardolie opgepompt. De jaknikker is van het type 730 AE van de N.V. Motorenfabriek Thomassen uit De Steeg/Rheden, dat in productie was tot ca. 1950. De jaknikker is een herinnering aan het olieveld dat vanaf 1943 rond Schoonebeek in de provincie Drenthe werd aangeboord. Hij staat op een vroege put van het olieveld, put nr. 9, geslagen in 1945 door N.V. De Bataafsche Petroleum Maatschappij (Shell). Ten behoeve van de winning werden de putten op afstand van elkaar geplaatst, overwegend in het open veld, maar ook tussen de bestaande en door de economische vooruitgang sterk toenemende bebouwing. Via ondergrondse leidingen werd de olie verzameld bij centrale meetstations. Voor de exploitatie van het olieveld werd in 1947 de N.V. Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) opgericht, een samenwerkingsverband van BPM en de Standard Oil Company (Esso). In 1996 is de oliewinning in Schoonebeek vooreerst gestaakt. Jaknikkers die buiten werking werden gesteld, werden overeenkomstig de contracten met de grondeigenaren, verwijderd van hun locatie. Dit gebeurde ook bij put nr. 9, in gebruik tot 1988. In 1989 werd de jaknikker geschonken aan de gemeente Schoonebeek en teruggeplaatst door de NAM als herinnering aan de oliewinning. De overige ca. 300 destijds resterende jaknikkers werden tussen 1988 en 2000 verkocht aan oliemaatschappij Maraven S.A. Venezuela. Put nr. 9 is bij de stillegging afgesneden op een diepte van ca. 50 m (voorheen ca. 800 m), waardoor de nog werkende jaknikker niet meer is verbonden met een ondergrondse pomp.


Omschrijving

Stalen STANGENPOMP of JAKNIKKER, type 730 AE, bestaande uit een bovengrondse pompconstructie aangedreven door een elektromotor, met een totaalgewicht van ca. 14.650 kg, en een syteem van gekoppelde STANGEN in een PUT. De balansarm met de paardenkop rust op een ondersteuning van een stalen laddertrap met gelaste sporten en een dito stijl. Over de paardenkop loopt een stelsel van staaldraden dat verticaal verbonden is met de ondergrondse stangen in de put(normaliter weerverbonden met een plunjerpomp diep onder de grond). Aan de achterzijde van de balans vormen twee stalen armen de verbinding naar twee ovale schijfvormige contragewichten met daartussen de tandwielkast en elektromotor. De gehele groen geschilderde jaknikker staat op een zwart geverfde staalconstructie van H-profielen: liggers, schoren en staanders, door middel van bouten en moeren tot een stijve constructie verbonden.


Waardering

De STANGENPOMP vertegenwoordigt algemeen belang wegens: - de cultuurhistorische betekenis als nationaal icoon van vooruitgang en toonbeeld van de toenemende welvaart van herrijzend Nederland en van Drenthe in het bijzonder; - de hoge zeldzaamheidswaarde: in ons land zijn anno 2011 nauwelijks jaknikkers bewaard gebleven van de honderden die in de naoorlogse decennia in en rond Schoonebeek functioneerden; - de technische-esthetische waarde van het object: de vormgeving getuigt van industriële efficiëncy en schoonheid; - de gaaf behouden vorm en constructie van de jaknikker, zijnde het bekendste en meest herkenbare instrument van de aardoliewinning in ons land; - economisch-historische en bedrijfshistorische waarde: de in 1906 opgerichte N.V. Motorenfabriek Thomassen en de in 1945 nieuw opgerichte NAM zouden in belangrijke mate bijdragen aan wederopbouw en economisch succes van Nederland; - de industrieel-archeologische betekenis en representativeit voor een technische ontwikkeling: met 68 jaknikkers van het type 730 AE is dit het meest verkochte model uit de A-serie, tevens typerend voor het succes van beide ondernemingen in de eerste naoorloogse fase; - de waarde als proeve van ingenieurskunst, omdat de onderhoudsarme jaknikkers van N.V. Thomassen wereldwijd werden gekocht als Nederlands kwaliteits- en exportproduct, en later werden geimiteerd; - de situering op een vroege oliewinningsput in het winkelcentrum, die tevens herinnert aan het verband tussen de oliewinning en groeiende welvaart van het dorp en aan de sterke verbondenheid tussen de NAM en het dorp en de aandacht die gemeente en bedrijf hadden voor een acceptabele verweving van industrie in het landschap.

Monumenten in de postcode 7761 BV

Navigeer verder: